Verbetert een mediterraan dieet met wijn de langetermijnuitkomsten bij een hoog HVZ-risico?

In de Spaanse PREDIMED-studie was een mediterraan dieet met matige wijnconsumptie geassocieerd met een lager risico op MACE of totale sterfte bij patiënten met een hoog HVZ-risico, vergeleken met slechte naleving van het dieet. Maar deze resultaten konden niet worden gerepliceerd in het jongere en gezondere SUN-cohort.

Deze samenvatting is gebaseerd op de publicatie van Martínez-González MA, Bes-Rastrollo M, Sayon-Orea C, et al. - Wine consumption, Mediterranean diet, and cardiovascular risk in two Spanish cohorts. Eur Heart J. 2026 Feb 11:ehaf1081 [Online ahead of print]. doi: 10.1093/eurheartj/ehaf1081

Introductie en methoden

Achtergrond

De gunstige effecten van het volgen van een mediterraan dieet op het risico op HVZ zijn algemeen bekend [1]. Zo bleek uit de intention-to-treat-analyse van de PREDIMED-studie (‘PREvencion con DIeta MEDiterránea’) dat patiënten met een hoog HVZ-risico maar zonder HVZ die werden gerandomiseerd naar een mediterraan dieet, een 30% lager risico op MACE gedurende 4,8 jaar hadden dan degenen die werden toegewezen aan een vetarm controledieet [2]. Interessant is dat uit per-protocolanalyses bleek dat het gunstige effect toenam naarmate de deelnemers beter het dieet volgden [2]. Hoewel matige consumptie van wijn een belangrijk onderdeel is van het mediterrane dieet, blijft de rol van alcohol, waaronder wijn, omstreden [3-6].

Doel van de studie

De auteurs onderzochten het verband tussen het volgen van het mediterrane dieet met of zonder matige wijnconsumptie en zowel MACE als totale sterfte bij PREDIMED-deelnemers en in een jonger cohort met een langere follow-upduur (SUN-cohort).

Methoden

De PREDIMED-studie was een multicentrische RCT die werd uitgevoerd in Spanje en waarin 4282 vrouwen (leeftijd: 60-80 jaar) en 3165 mannen (leeftijd: 55-80 jaar) met een hoog HVZ-risico (d.w.z.: DM2 of ≥3 belangrijke risicofactoren, zoals roken, hypertensie, verhoogde LDL-c-waarde) maar zonder HVZ bij aanvang van de studie werden geïncludeerd. De deelnemers werden in een 1:1:1-verhouding gerandomiseerd naar een mediterraan dieet aangevuld met extra vierge olijfolie, een mediterraan dieet aangevuld met gemengde noten, of een vetarm controledieet. De naleving van het mediterrane dieet werd jaarlijks beoordeeld met de gevalideerde Mediterranean Diet Adherence Screener bestaande uit 14 items, die een vraag over wijnconsumptie bevat. Matige wijnconsumptie (≥7 glazen/week) werd gescoord als 1 wijnpunt. De mediane wijnconsumptie was 6,7 ml/dag (IQR: 0-92,9).

Als aanvulling op de resultaten van de PREDIMED-studie werden gegevens geëxtraheerd uit de SUN-studie (Seguimiento University of Navarra), een prospectieve, dynamische cohortstudie onder Spaanse universitair afgestudeerden die in 1999 van start ging en nog steeds loopt [7]. De huidige analyse omvatte 10.554 deelnemers in de leeftijd van ≥40 jaar (tijdens de eerste 5 jaar van de follow-up), die gedurende 22 jaar werden gevolgd. Hun mediane wijnconsumptie was 13,4 ml/dag (IQR: 0-49,6).

Uitkomstmaten

De MACE-uitkomstmaat was een samengestelde uitkomst van MI, beroerte of cardiovasculaire sterfte. Daarnaast werd het optreden van totale sterfte bepaald. In het PREDIMED-cohort werd de MACE-incidentie geregistreerd tijdens de studie (mediane follow-upduur: 4,8 jaar; IQR: 2,8-5,8), terwijl de incidentie van totale sterfte werd bijgehouden tijdens de studie en de verlengde follow-upperiode (gemiddelde duur: 13,4 jaar).

Belangrijkste resultaten

PREDIMED-cohort

• In een analyse gecorrigeerd voor meerdere variabelen vertoonden PREDIMED-deelnemers die zich aan het mediterrane dieet hielden maar geen matige hoeveelheid wijn per week dronken (d.w.z.: 0 wijnpunten) een vergelijkbaar MACE-risico als de referentiegroep van deelnemers die zich slecht aan het dieet hielden en geen wijnpunt scoorden (gecorrigeerde HR: 0,84; 95%BI: 0,61-1,15).
• Alleen deelnemers die het mediterrane dieet volgden én 1 wijnpunt scoorden, hadden een lager MACE-risico in vergelijking met de referentiegroep (gecorrigeerde HR: 0,55; 95%BI: 0,36-0,83).
• Tijdens de follow-up van 17 jaar werd een verminderd risico op totale sterfte waargenomen vergeleken met de referentiegroep bij volgers van het mediterrane dieet zonder wijnpunt (gecorrigeerde HR: 0,77; 95%BI: 0,68-0,87) en bij volgers van het mediterrane dieet die wel ≥7 glazen wijn per week dronken (gecorrigeerde HR: 0,67; 95%BI: 0,57-0,78).
• Likelihoodratio-testen wezen niet op de aanwezigheid van supra-multiplicatieve interactie tussen het volgen van het mediterrane dieet en het wijnpunt voor het risico op MACE of totale sterfte (beide P>0,05; 1 df).
• Een exploratieve dosis-responsanalyse toonde geen verminderd sterfterisico voor PREDIMED-deelnemers die ≥3 glazen wijn per dag dronken vergeleken met geheelonthouders (gecorrigeerde HR: 0,81; 95%BI: 0,57-1,13).

SUN-cohort

• In het SUN-cohort had een goede naleving van het mediterrane dieet (met uitzondering van wijn) geen invloed op het MACE-risico vergeleken met een algeheel slechte naleving (gecorrigeerde HR: 0,77; 95%BI: 0,49-1,22). Hetzelfde gold voor een goede naleving in combinatie met matige wijnconsumptie (gecorrigeerde HR: 1,45; 95%BI: 0,74-2,83).
• Voor totale sterfte werd een niet-significante trend naar een lager risico waargenomen bij deelnemers met zowel een goede naleving van het mediterrane dieet als 1 wijnpunt vergeleken met de referentiegroep (gecorrigeerde HR: 0,54; 95%BI: 0,28-1,04).
• Er was geen multiplicatieve interactie tussen naleving van het mediterrane dieet en het wijnpunt in relatie tot het risico op totale sterfte (P=0,08).

Gepoolde cohorten

• In een gepoolde analyse van de PREDIMED- en SUN-cohorten was de combinatie van een goede naleving van het mediterrane dieet en matige wijnconsumptie niet geassocieerd met een lager MACE-risico vergeleken met de referentiegroep (gecorrigeerde HR: 0,72; 95%BI: 0,51-1,03).
• Wel werd een verminderd risico op totale sterfte waargenomen bij degenen die zich goed aan het dieet, inclusief wijnconsumptie, hielden vergeleken met de referentiegroep (gecorrigeerde HR: 0,66; 95%BI: 0,57-0,77).

Conclusie

In deze analyse van de Spaanse PREDIMED-studie met een verlengde follow-up was een goede naleving van het mediterrane dieet met matige wijnconsumptie (d.w.z.: ≥7 glazen/week) geassocieerd met een verminderd risico op MACE of totale sterfte vergeleken met een algeheel slechte naleving bij patiënten met een hoog HVZ-risico maar zonder HVZ bij studieaanvang. Deze resultaten konden echter niet worden gerepliceerd in het jongere en gezondere SUN-cohort.

Vind dit artikel online op Eur Heart J.

Referenties

1. Martínez-González MA, Gea A, Ruiz-Canela M. The Mediterranean diet and cardiovascular health. Circ Res 2019;124:779–98. https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.118.313348
2. Estruch R, Ros E, Salas-Salvadó J, Covas MI, Corella D, Arós F et al. Primary prevention of cardiovascular disease with a Mediterranean diet supplemented with extra-virgin olive oil or nuts. N Engl J Med 2018;378:e34. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1800389
3. U.S. Department of Health and Human Services. Office of the Surgeon General. Alcohol and Cancer Risk: The U.S. Surgeon General’s Advisory, 2025. https://www.hhs.gov/sites/default/files/oash-alcohol-cancer-risk.pdf
4. Zhao J, Stockwell T, Naimi T, Churchill S, Clay J, Sherk A. Association between daily alcohol intake and risk of all-cause mortality: a systematic review and meta-analyses. JAMA Netw Open 2023;6:e236185. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2023.6185
5. Kassaw NA, Zhou A, Mulugeta A, Lee SH, Burgess S, Hyppönen E. Alcohol consumption and the risk of all-cause and cause-specific mortality-a linear and nonlinear Mendelian randomization study. Int J Epidemiol 2024;53:dyae046. https://doi.org/10.1093/ije/dyae046
6. Sarich P, Gao S, Zhu Y, Canfell K, Weber MF. The association between alcohol consumption and all-cause mortality: an umbrella review of systematic reviews using lifetime abstainers or low-volume drinkers as a reference group. Addiction 2024;119: 998–1012. https://doi.org/10.1111/add.16446
7. De la Fuente-Arrillaga C, Carlos S, Toledo E, Barbería-Latasa M, Razquin C, Ruiz-Canela M et al. Cohort profile update: The ‘Seguimiento Universidad de Navarra’ (SUN) study after 24 years of follow-up. Int J Epidemiol 2025;54:dyaf149. https://doi.org/10.1093/ije/dyaf149